Rehin hakkı, bir alacağın ödenmesini bir mal veya hak üzerinden güvenceye bağlayan sınırlı ayni haktır. Borç ödenmediğinde alacaklı, kanuni takip usulüyle rehin konusunun değerinden alacağını öncelikle karşılamayı isteyebilir; mala kendiliğinden el koyup malik olmaz. “Rehin” üst kavramdır, ipotek ise taşınmaz rehni türlerinden biridir. Kuruluş, devir ve kaldırma usulü rehin türüne göre değişir.
Taşınır rehni ile taşınmaz rehni farkı
Geleneksel taşınır rehninde zilyetliğin devri önemlidir; ancak kanunda teslimsiz ve sicile dayalı özel taşınır rehinleri de vardır. Bu yüzden “her rehin için eşya alacaklıya teslim edilir” doğru değildir. Taşınmaz rehni tapu sicilinde kurulur; ipotekli evde borçlu veya malik yaşamayı sürdürebilir. Türk Medeni Kanunu taşınmaz rehnini ipotek, ipotekli borç senedi ve irat senedi olarak düzenler. İpotek ile rehin birbirine karşıt kategoriler değildir.
Rehin nasıl kurulur?
Önce güvence altına alınacak alacak, rehin konusu ve hak sahibi belirlenir. Taşınır, ticari işlem, alacak veya taşınmaz rehninde yazılı şekil, teslim, ilgili sicil ve resmî işlem şartları farklıdır. Her rehin için aynı anda sözleşme, zilyetlik devri, tapu tescili ve noter onayı aranmaz. İpotekte tapu tescili ve resmî işlem esastır; özel el yazılı sözleşme tek başına ipotek kurmaz. Rehin, borçlunun değil üçüncü kişinin malı üzerinde de kanuni koşullarla kurulabilir. Rehin veren ile borçtan şahsen sorumlu kişi her zaman aynı değildir.
Rehinli mal satılabilir mi?
İpotekli taşınmazın devri mümkün olabilir; yeni malik taşınmazı tapudaki ipotek yüküyle kazanır. Satış borcu veya ipoteği otomatik silmez. Alıcı tapu kaydındaki tutarı, dereceyi, alacaklıyı ve borcun güncel durumunu işlem öncesinde kontrol etmelidir. Taşınırda zilyetlik veya özel sicil koşulları devri etkileyebilir. Rehinli malın satışı için alacaklının “mutlaka hiç satış yapılamaz” demesi de “rehin her zaman serbestçe kaldırılır” demesi de doğru değildir.
Borç ödenmezse ne olur?
Rehinli alacaklı, şartlar oluştuğunda kanuni icra yoluyla rehnin paraya çevrilmesini isteyebilir. Ödeme emri, itiraz, satış ve sıra usulleri rehin türü ile takip dosyasına göre değişir; her dosyada yedi gün içinde satış yapılmaz. Satış bedeli üzerinde başka rehinler, giderler ve sıra hakları varsa ödeme hesabı bunlara göre yapılır. Alacaklı satış fazlasını kendiliğinden tutamaz; eksik kalan alacak için izlenecek yol da dosyaya bağlıdır.
Borç bitince ipotek kendiliğinden silinir mi?
Hayır, tapu kaydını ayrıca kontrol edin. Türk Medeni Kanunu m.883 uyarınca alacak sona erince malik alacaklıdan ipoteği terkin ettirmesini isteyebilir. Banka ipoteğinde alacaklı kurumun elektronik terkin talebi tapuya iletilir; Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün e-terkin açıklaması süreci gösterir. Ödeme dekontu tek başına kütükteki ipoteği silmez. Borcun kapandığını, terkin talebini ve tapudaki son kaydı ayrı ayrı doğrulayın.
Kontrol listesi
- Rehin türünü ve sicilini belirleyin.
- Güvence altındaki borç, limit ve alacaklıyı öğrenin.
- Satış veya devirde güncel takyidat kaydı alın.
- Borç kapanınca alacaklıdan terkin talebini isteyin.
- Son tapu/sicil kaydında yükün kalktığını teyit edin.